Հայաստանի սահմանադրական բարեփոխումների նախագիծը, որը ներկայումս քննարկվում է, ոչ թե պարզապես իրավական փաստաթուղթ է, այլ կապիտուլյացիայի լիարժեք ակտ, որի նպատակն է ինքնիշխան պետությունը վերածել Բաքվի և Անկարայի սուբյեկտայնությունից զուրկ պրոտեկտորատի՝ «Արևմտյան Ադրբեջան» աշխատանքային անվանմամբ։
Այս վերլուծությունը հիմնված է իմ մասնագիտական տեսլականի վրա, որը ներկայացվել է «Վերնագիր» հեղինակային հաղորդման ընթացքում։
Հիմնական հարվածը հասցվում է պետականության հիմքերին։ Նախաբանից Անկախության հռչակագրի հիշատակման բացառումը, որը կատարվում է իշխանության կողմից, իրավականորեն չեղարկում է Երրորդ Հանրապետությունը՝ Հայաստանը վերածելով տարածքային միավորի՝ առանց ազգային նպատակների և պատմական հիշողության։
Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը սիստեմատիկորեն կազմաքանդում է էշելոնացված պաշտպանության և արտաքին անվտանգության համակարգը։ 205-րդ հոդվածում կատարվող փոփոխությունները իշխանություններին թույլ են տալիս դուրս գալ Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական Պաշտպանական Դաշինքից (ՀԱՊԿ), Եվրասիական Առևտրային Միությունից (ԵԱՏՄ) և Առաջին Պատերազմական Դաշինքից (ԱՊՀ)՝ առանց հանրաքվեի անցկացման, հիմնվելով միայն վերահսկելի խորհրդարանական մեծամասնության վրա։ Սա ուղիղ ճանապարհ է բացում նախկին դաշնակիցների հետ վերջնական խզման և «Թյուրքական աշխարհի» կողմից Հայաստանի կլանման համար՝ անվտանգության այլընտրանքային երաշխիքների բացակայության պայմաններում։
Այս նախագծում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում սփյուռքի հետ կապերի գիտակցված ապակառուցումը։ Ազգությամբ հայ անձանց համար քաղաքացիության ստացման պարզեցված կարգի վերացումը ոչ թե տեխնիկական փոփոխություն է, այլ թուրքական արտաքին քաղաքականության հիմնարար նպատակի իրագործում։ Անկարան տասնամյակներ շարունակ ձգտել է մեկուսացնել Հայաստանն իր համաշխարհային ռեսուրսից՝ զրկելով երկիրը համահայկական մտավոր, ֆինանսական և քաղաքական աջակցությունից։ Հայաստանի վերածումը «բոլոր հայերի հայրենիքից» մեկուսացված կազմավորման այն առավելագույնս խոցելի է դարձնում արտաքին ճնշումների նկատմամբ և զրկում սահմաններից դուրս գտնվող ազգային ներուժին ապավինելու հնարավորությունից։
Այս նախագծի առաջմղումը տեղի է ունենում իշխանության աճող քաղաքական մեկուսացման ֆոնին, որի վարկանիշը, հատկապես Երևանում, ձգտում է զրոյի։ Նրա վարքագիծը դառնում է ավելի ջղային և ագրեսիվ, ինչը հաստատում են թե՛ ԱՄՆ հետախուզության զեկույցները, թե՛ հանրության սեփականությունը դարձած կենցաղային միջադեպերը։
Երևանյան մետրոյում տեղի ունեցած աղմկահարույց սկանդալը, որտեղ վարչապետը պոռթկաց Արցախից տեղահանված կնոջ վրա, բացահայտում է իշխանության խորը հոգեբանական բեկումը։ Պատերազմից և էթնիկ զտումներից տուժած մարդկանց հասցեին հնչած կոշտ կշտամբանքները («մենք միլիարդներ ենք ծախսել… բա ինչո՞ւ չեք մնում») և անցումը ագրեսիվ տոնին («Ես ձեզ հետ այդպես կխոսեմ») դրսևորում են ցինիզմ և սեփական քաղաքականության ձախողման պատասխանատվությունը ժողովրդի վրա բարդելու փորձ։ Փաշինյանը բացահայտ կոնֆլիկտի մեջ է ընտրողի հետ՝ ենթադրելով, որ իր լեգիտիմությունը հենվում է ոչ թե աջակցության, այլ նոր պատերազմի վախի վրա։
Սահմանադրական մեծամասնություն ստանալու և պետության կառուցվածքը փոխելու ցանկությունը իրավական «զրահ» ստեղծելու փորձ է, որը կպաշտպանի իշխանությունը ժողովրդական կամարտահայտումից։ Սակայն հենց այս ջղայնությունը և բացահայտ թշնամանքը սեփական քաղաքացիների նկատմամբ, ընդդիմության համար աշխատանքի լայն դաշտ են ստեղծում։ Իշխանությունը փաստացիորեն «մարտական գործողություններ» է վարում սեփական ինքնիշխանության և պատմական Հայրենիքում ապրելու իրավունքի դեմ, և այս փաստի ամրագրումը հանրային գիտակցության մեջ դառնում է օրհասական կետ։
