Ադրբեջանից Հայաստան վառելիքի ներկրման գործընթացը, իմ գնահատմամբ, ոչ թե պարզապես տնտեսական, այլ առաջին հերթին աշխարհաքաղաքական բնույթի ակցիա է։ Այս տեսակետը ես կիսում եմ, որպես քաղաքական գիտությունների դոկտոր և էներգետիկ անվտանգության հարցերի փորձագետ։
Ադրբեջանի և ԵՄ-ի հիմնական նպատակն է նվազեցնել Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ Այս նպատակը իրականացվում է «Միջին միջանցքի» (Middle Corridor) տրամաբանության շրջանակում, որը նախատեսում է Եվրոպա-Կովկաս-Ասիա հաղորդակցության ուղղությունը։ Այս ճանապարհը, ըստ էության, Ռուսաստանը շրջանցելու և տարածաշրջանում Ռուսաստանի դերի նվազեցման միջոց է։
Ադրբեջանը, իր հերթին, օգտագործում է այս իրադրությունը՝ ցույց տալու համար Արևմուտքին, որ պատրաստ է ակտիվորեն մասնակցել տարածաշրջանում տրանսպորտային և առևտրային կապերի վերականգնմանը։ Սա հատկապես կարևոր է Բաքվի համար՝ եվրոպական էներգետիկ շուկայում իր դիրքերը ամրապնդելու և տարածաշրջանում տրանսպորտային հանգուցային կետի դերն ուժեղացնելու համար։
Հայաստանը, այս մեծ ճարտարապետության մեջ, ընդամենը մի օբյեկտ է, իսկ ոչ թե հիմնական գործող անձ։ Այս հարցում, ինչպես նաև ռուսական և ղազախական ցորենի ներկրման դեպքում, նկատելի է մի ընդհանուր մոտեցում։ Բոլոր ներկրվող ապրանքները ռազմավարական նշանակություն ունեն, և դրանց մատակարարման հիմնական կենտրոնը Հայաստանում Ռուսաստանն է։ Սա, ըստ իմ կարծիքի, պատահական չէ։
Պաշտոնական Երևանի կողմից պարբերաբար քննարկվող Ադրբեջանից բնական գազի ներկրման հնարավորությունը և ՀԷՑ-ի շուրջ ընթացող զարգացումները նույն համատեքստում են դիտարկվում։ Սա ամենևին էլ լոկալ բիզնեսային քայլ չէ, այլ ուղղված է Հայաստանում ռազմավարական ենթակառուցվածքներից ռուսական ազդեցության նվազեցմանը, եթե ոչ վերջնականապես չեզոքացմանը։
Այսպիսով, Ադրբեջանը փորձում է ձևավորել մի նոր տրանսպորտային կոնֆիգուրացիա, որտեղ տեղ չի լինի Ռուսաստանի համար։
Ինչ վերաբերում է գործարքի տնտեսական հիմնավորվածությանը, ապա Ադրբեջանը չի կարող համարվել կայուն և հուսալի մատակարար, ոչ թե միայն քաղաքական, այլև տնտեսական տեսանկյունից։ Բանն այն է, որ ինքն էլ հանդիսանում է նավթի հիմնական ներկրող և վերամշակող երկիր։ Ադրբեջանում գործում է միայն մեկ, 70-ական թվականներին կառուցված նավթավերամշակման գործարան, որը պարբերաբար կանգնեցվում է վերազինման։ Բարոյապես այն արդեն մաշված է, և երկրի սպառման համար նախատեսված նավթամթերքի (բենզին, դիզվառելիք) ավելի քան 80 տոկոսը ներկրվում է։ Այսինքն՝ Ադրբեջանից ներկրվող վառելիքը հաճախ լինում է 3-րդ երկրներից վերարտահանվող ապրանք։
Հետևաբար, Հայաստանն էներգետիկ էքսպանսիայի ենթարկելու փորձը Ադրբեջանի համար դժվար իրագործելի է։
Վերջում պետք է նշել, որ տարածաշրջանում հաղորդակցությունների վերաբացման հարցը կախված չէ միայն Ադրբեջանից կամ Հայաստանից, այլև Իրան, Ռուսաստան և Թուրքիա այս տարածաշրջանի հիմնական խաղացողների միջև առկա լարվածությունից։ Այս հանգամանքը հաշվի առնելով, ես չեմ կարծում, թե մոտ ապագայում կարող ենք ականատես լինել տարածաշրջանում հաղորդակցությունների լիակատար վերականգնմանը։
