Սիրով կներկայացնեմ Թուրքիայի քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական հետազոտությունների հիմնադրամի (SETA) վերջին «Security Radar 2026» զեկույցի վերլուծությունը, որը բացահայտում է Անկարայի աշխարհաքաղաքական ռազմավարության հստակ նպատակները Հարավային Կովկասում։
Զեկույցի հիմնական հայտարարությունը, որը ներկայացվում է որպես «Trump Roadmap for International Peace and Prosperity» (TRIPP) հայեցակարգ, իրականում ծածկում է ավելի խորը և վտանգավոր գաղափար՝ «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծման ծրագիրը։ Այս հայեցակարգը, որը նախատեսում է Կենտրոնական Ասիայի հետ կապ հաստատելու համար տարանցիկ երթուղի ստեղծելը, Թուրքիայի համար ոչ թե միայն տնտեսական նախագիծ է, այլև ռազմավարական օղակ, որը նպատակ ունի վերահսկողություն հաստատել Սյունիքի մարզով անցնող ռազմավարական կենտրոնական երթուղու նկատմամբ։
Հարկ է նշել, որ SETA-ն ոչ թե պարզապես հերթական հետազոտական կենտրոն է, այլ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի վարչակարգի կադրային հենասյունը։ Դրա շարքերից են ելքել Թուրքիայի հետախուզության (MİT) ներկայիս ղեկավար Իբրահիմ Քալընը, և հենց այս կառույցում են ձևակերպվում այն գաղափարները, որոնք հետագայում դառնում են Անկարայի պաշտոնական քաղաքականությունը։
Զեկույցում «Զանգեզուրի միջանցքը» հիշատակվում է ավելի քան 10 անգամ, ինչը վկայում է այս նախագծի ռազմավարական կարևորության մասին Անկարայի համար։ Այն ներկայացվում է որպես «միջազգային նախագիծ՝ կոնսորցիումի կառավարման ներքո», ինչը պետք է ստեղծի Հայաստանի ինքնիշխանության պահպանման պատրանք։ Սակայն ռեալիան այն է, որ լոգիստիկայի նկատմամբ վերահսկողության փոխանցումը արտաքին խաղացողներին, թեկուզ «միջազգային խաղաղության» սոուսով, նշանակում է Երևանի փաստացի իշխանության կորուստ սեփական տարածքի նկատմամբ։
Հատկանշական է, որ զեկույցում ադրբեջանական հատվածի մասին չի նշվում որևէ միջազգային կոնսորցիում կամ «back/front» office-ների մասին։ Սա ցույց է տալիս, որ խոսքը ոչ թե հավասարազոր գործընկերության մասին է, այլ արտատարածքային ռեժիմ ստեղծելու հարկադրանքի մասին, որը փաթեթավորված է արևմտյան տերմինաբանությամբ՝ հանրային դիմադրության աստիճանը նվազեցնելու համար։
Այս ռազմավարության հիմքում ընկած է ոչ միայն տնտեսական շահը, այլև աշխարհաքաղաքական հզորության ամրապնդումը։ Թուրքիան այս միջանցքը դիտարկում է որպես «ռազմավարական օղակ, որը համաժամանակեցնում է Կենտրոնական Ասիայի շահերը» համաշխարհային անվտանգության ճարտարապետության հետ։ Այս համատեքստում Հայաստանը լոկ տարածք է, այլ ոչ թե որոշում կայացնող սուբյեկտ։
Զեկույցի համատեքստում հատուկ ուշադրության է արժանի պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումը։ Փորձագիտական հանրության մեջ ամրապնդվում է այն համոզմունքը, որ ՀՀ ԱԳՆ-ի կոշտ արձագանքի բացակայությունը «միջանցքների» մասին ձևակերպումներին «նուրբ մանևրելու» արդյունք չէ։ Խոսքը սպասվող ընտրությունների նախաշեմին քաղաքացիներից իրականությունը միտումնավոր թաքցնելու մասին է։ Իշխանությունը, գիտակցելով «միջանցքի» թեմայի տոքսիկ լինելը, նախընտրում է չմեկնաբանել թուրքական ռազմավարությունները՝ սոցիալական պայթյուն չհրահրելու համար։
Այս ամենի ֆոնին SETA-ի զեկույցը առիթ է տալիս ևս մեկ անգամ անդրադառնալու «Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորման» թեմային։ Անկարայի համար այս գործընթացը մնում է ոչ միայն Ռուսաստանին դուրս մղելու, այլև անվտանգության նախկին համակարգի վերջնական ապամոնտաժման գործիք։ Ընդ որում, այս գործարքի հումանիտար գինը մնում է անփոփոխ՝ հրաժարում պատմական հիշողությունից։ Հայոց ցեղասպանությունը որակելով պարզապես «Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի իրադարձություններ»՝ SETA-ի գաղափարախոսները հասկացնում են, որ Երևանի համար «ապագայի աշխարհ» մուտքի տոմսը պետք է դառնա կամավոր քաղաքական ամնեզիան։
Այսպիսով, SETA-ի զեկույցը պարզապես տնտեսական նախագծի վերլուծություն չէ, այլ աշխարհաքաղաքական խաղի բացահայտում, որի հիմքում ընկած է Հայաստանի ինքնիշխանության և անվտանգության նկատմամբ Թուրքիայի վերահսկողության հաստատման ռազմավարությունը։
